DNS Ayarları & DNS Değiştirme

İnternette gezinirken yaptığınız hemen her işlem, farkında olmasanız da bir DNS sorgusuyla başlar. Tarayıcınıza bir site adı yazdığınızda, bir uygulamayı açtığınızda ya da bir e-posta gönderdiğinizde, cihazınız önce ilgili adresin hangi sunucuya ait olduğunu DNS aracılığıyla öğrenir. Bu yüzden DNS ayarları, internet deneyiminizin hızını, güvenilirliğini ve gizliliğini doğrudan etkiler.

Türkiye’de DNS ayarları, 2014’te Twitter ve YouTube’a getirilen erişim engelleriyle birlikte geniş kitlelerin gündemine girdi. O dönemde DNS değiştirmek engelli sitelere ulaşmanın en bilinen yoluydu. Bugün ise durum farklı: DNS değiştirmek engelleri aşmak için artık yeterli değil, ama hız, güvenlik, gizlilik ve aile filtresi gibi konularda her zamankinden daha faydalı. Bu sayfada DNS’in ne olduğunu, nasıl çalıştığını, hangi durumlarda değiştirilmesi gerektiğini ve tüm cihazlar için adım adım rehberlerimizi bir araya getirdik.

DNS Nedir?

DNS, “Domain Name System” yani Alan Adı Sistemi‘nin kısaltmasıdır. İnsanların hatırlayabileceği alan adlarını (ip-adres.com gibi), bilgisayarların iletişim için kullandığı IP adreslerine çeviren, dünya çapına dağılmış hiyerarşik bir sistemdir.

DNS’i internetin telefon rehberine benzetebiliriz. Bir arkadaşınızı ararken numarasını ezberlemek yerine rehberde adını ararsınız; telefon numarayı sizin için bulur. DNS de aynı şekilde, siz bir site adı yazdığınızda o siteye ait IP adresini bulup cihazınıza iletir. DNS olmasaydı, her siteye girmek için rakamlardan oluşan IP adreslerini ezberlememiz gerekirdi.

DNS Nasıl Çalışır?

Bir site adını ilk kez sorguladığınızda arka planda birkaç aşamalı bir süreç işler:

Önbellek kontrolü: Cihazınız önce kendi önbelleğine bakar. Bu siteyi yakın zamanda ziyaret ettiyseniz IP adresi zaten kayıtlıdır ve süreç burada biter.
Çözümleyiciye soru: Önbellekte kayıt yoksa cihaz, ayarlarında tanımlı olan DNS sunucusuna, yani çözümleyiciye (resolver) sorar. Bu sunucu genellikle servis sağlayıcınıza aittir; DNS değiştirdiğinizde değişen şey tam olarak budur.
Kök sunucular: Çözümleyici cevabı bilmiyorsa, dünya genelinde dağıtılmış kök sunuculara “.com uzantılı adresleri kim yönetiyor?” diye sorar.
Uzantı sunucuları: Kök sunucu, “.com” uzantısından sorumlu sunucuları gösterir. Çözümleyici bu sunuculara “ip-adres.com’un kayıtları nerede?” diye sorar.
Yetkili sunucu: Uzantı sunucusu, sitenin kayıtlarını tutan yetkili DNS sunucusunu gösterir. Çözümleyici son olarak bu sunucudan sitenin IP adresini öğrenir.
Cevap: Çözümleyici IP adresini cihazınıza iletir ve bir sonraki sorguda kullanmak üzere önbelleğine kaydeder.

Tüm bu süreç çoğu zaman saniyenin küçük bir kesrinde tamamlanır. Önbelleğin nasıl çalıştığını ve nasıl temizleneceğini DNS önbelleği temizleme rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.

Başlıca DNS Kayıt Türleri

DNS yalnızca site adresi-IP eşleşmesi tutmaz. Bir alan adı için farklı türde kayıtlar bulunur:

A kaydı: Alan adının IPv4 adresini gösterir.
AAAA kaydı: Alan adının IPv6 adresini gösterir.
CNAME kaydı: Bir alan adını başka bir alan adına yönlendirir.
MX kaydı: Alan adına gelen e-postaların hangi sunucuya iletileceğini belirtir.
TXT kaydı: Doğrulama ve e-posta güvenliği gibi amaçlarla kullanılan metin bilgilerini içerir.
NS kaydı: Alan adının hangi yetkili DNS sunucuları tarafından yönetildiğini gösterir.

DNS Ayarlarını Neden Değiştirmelisiniz?

Varsayılan olarak cihazınız, servis sağlayıcınızın verdiği DNS sunucularını kullanır. Bu sunucular çoğu zaman işini görür, ancak herkese açık bir DNS hizmetine geçmenin birkaç gerçek faydası vardır.

Hız

DNS sorgusu, bir sayfanın açılmaya başlamasından önceki ilk adımdır. Yavaş veya aşırı yüklü bir DNS sunucusu, her yeni sitede küçük ama hissedilir bir gecikme yaratır. Cloudflare veya Google gibi büyük altyapılı hizmetler, çoğu durumda daha hızlı ve tutarlı cevap verir. Ancak DNS değiştirmek indirme ve yükleme hızınızı artırmaz; yalnızca sayfaların açılmaya başlama süresini etkiler.

Güvenilirlik

Servis sağlayıcıların DNS sunucuları zaman zaman kesinti yaşayabilir. Bu durumda internet bağlantınız çalıştığı halde hiçbir site açılmaz. Güvenilir bir herkese açık DNS kullanmak bu tür sorunların önüne geçer.

Güvenlik

Quad9 ve Cloudflare’in güvenlik adresleri gibi bazı DNS hizmetleri, bilinen zararlı, oltalama ve dolandırıcılık sitelerini daha siz bağlanmadan engeller. Yanlışlıkla tıkladığınız sahte bir banka sayfası hiç açılmaz.

Gizlilik

Geleneksel DNS sorguları şifresiz gönderilir. Bu da servis sağlayıcınızın veya bağlı olduğunuz Wi-Fi ağının sahibinin hangi siteleri ziyaret ettiğinizi görebilmesi anlamına gelir. Şifreli DNS destekleyen bir hizmet kullanarak bu sorguları gizleyebilirsiniz.

Aile Filtresi ve Reklam Engelleme

OpenDNS FamilyShield, Cloudflare Aile ve AdGuard gibi hizmetler, yetişkin içerikli siteleri veya reklam ve izleyici alan adlarını DNS düzeyinde engeller. Modeminizde ayarladığınızda evdeki tüm cihazlar için tek seferde koruma sağlarsınız.

DNS Neyi Değiştirmez?

DNS konusunda yaygın birkaç yanlış bilgi var:

DNS, IP adresinizi değiştirmez. Ziyaret ettiğiniz siteler sizi yine servis sağlayıcınızın verdiği IP adresiyle görür. IP değiştirmek için IP adresi değiştirme rehberimize göz atabilirsiniz.
DNS, internete çıkış noktanızı değiştirmez. Trafiğiniz yine servis sağlayıcınızın ağı üzerinden akar; yalnızca alan adı sorgularını kimin cevapladığı değişir.
DNS, günümüzdeki erişim engellerini aşmaz. Engeller artık büyük ölçüde bağlantı sırasında alan adının incelenmesi ve IP düzeyinde uygulanıyor.

Şifreli DNS: DoH, DoT ve DoQ

Geleneksel DNS sorgularının şifresiz gönderilmesi sorununa çözüm olarak üç protokol geliştirildi:

DNS over HTTPS (DoH): Sorguları sıradan web trafiği gibi HTTPS üzerinden gönderir. Tarayıcılarda ve Windows 11’de desteklenir.
DNS over TLS (DoT): Sorguları özel bir şifreli kanal üzerinden (853 numaralı port) gönderir. Android’deki Özel DNS özelliği bu protokolü kullanır.
DNS over QUIC (DoQ): Daha yeni ve hızlı bir protokoldür; bazı DNS hizmetleri ve uygulamalar tarafından destekleniyor.

Şifreli DNS, hangi alan adlarını sorguladığınızı gizler; ancak VPN gibi trafiğinizin tamamını veya IP adresinizi gizlemez.

DNS Nerede Değiştirilmeli?

DNS ayarını üç farklı yerde yapabilirsiniz ve her birinin farklı bir etkisi vardır:

Cihazda: Yalnızca o cihazı etkiler. Şifreli DNS kullanmak istiyorsanız genellikle en iyi seçenektir. Dizüstü bilgisayar veya telefon gibi farklı ağlara bağlanan cihazlarda ayar her yerde geçerli olabilir.

Modemde: Evdeki tüm cihazları, akıllı televizyon ve oyun konsolu dahil, tek seferde etkiler. Aile filtresi için en pratik yöntemdir. Ancak modemler genellikle şifreli DNS desteklemez ve ayar yalnızca evinizin ağında geçerlidir.

Tarayıcıda: Chrome, Edge ve Firefox’un “Güvenli DNS” ayarı yalnızca o tarayıcıyı etkiler. Hızlı bir çözüm arıyorsanız kullanışlıdır, ancak diğer uygulamalar sistem DNS’ini kullanmaya devam eder.

DNS Nasıl Değiştirilir?

Kullandığınız cihaza ve işletim sistemine göre hazırladığımız adım adım rehberler:

Bilgisayar

Telefon ve Tablet

Ağ

Modem DNS değiştirme

Güncel DNS sunucularının tam listesi için DNS adresleri sayfamıza göz atabilirsiniz.

Hangi DNS’i Seçmelisiniz?

Hızlı bir karar vermenize yardımcı olacak özet:

İhtiyacınız	Önerilen hizmet	Adresler
Hız ve gizlilik	Cloudflare	1.1.1.1 – 1.0.0.1
Hız ve kararlılık	Google Public DNS	8.8.8.8 – 8.8.4.4
Zararlı site koruması	Quad9	9.9.9.9 – 149.112.112.112
Aile filtresi	OpenDNS FamilyShield	208.67.222.123 – 208.67.220.123
Reklam engelleme	AdGuard DNS	94.140.14.14 – 94.140.15.15

En hızlı DNS, bulunduğunuz yere ve servis sağlayıcınıza göre değişir. Birkaç hizmeti birer gün kullanarak sayfa açılışlarındaki farkı gözlemlemek en güvenilir yöntemdir. Daha teknik bir karşılaştırma için Komut İstemi’nde nslookup ip-adres.com 1.1.1.1 ve nslookup ip-adres.com 8.8.8.8 gibi komutlarla farklı sunuculara sorgu gönderebilir, cevap sürelerini gözlemleyebilirsiniz.

DNS ile İlgili Güvenlik Riskleri

DNS’in bu kadar kritik olması, onu saldırganlar için de cazip bir hedef haline getirir:

Güvenilmeyen DNS sunucuları: Kaynağını bilmediğiniz bir DNS adresi, bankanızın sitesini sahte bir sayfaya yönlendirebilir. Yalnızca tanınmış ve güvenilir hizmetleri kullanın.
Modem ele geçirme: Varsayılan şifresi değiştirilmemiş modemlerin DNS ayarları, saldırganlar tarafından uzaktan değiştirilebilir. Modem yönetim şifrenizi mutlaka değiştirin ve DNS ayarlarını ara sıra kontrol edin.
Zararlı yazılımlar: Bazı zararlı yazılımlar bilgisayarın DNS ayarlarını veya hosts dosyasını değiştirerek trafiği yönlendirir. Kendi yapmadığınız bir DNS değişikliği fark ederseniz, güncel bir antivirüs taraması yapın.

Sık Karşılaşılan DNS Hataları

DNS_PROBE_FINISHED_NXDOMAIN: Alan adı bulunamadı. Adresi doğru yazdığınızdan emin olun ve DNS önbelleğini temizleyin.
DNS sunucusu yanıt vermiyor: Tanımladığınız DNS sunucusuna ulaşılamıyor. Adresleri kontrol edin veya geçici olarak otomatik DNS’e dönün.
ERR_NAME_NOT_RESOLVED: Tarayıcı alan adını çözemedi. Önbellek temizliği ve modem yeniden başlatma genellikle sorunu çözer.

Sık Sorulan Sorular

DNS değiştirmek güvenli mi?
Tanınmış ve güvenilir bir DNS hizmeti kullandığınız sürece güvenlidir ve her zaman eski ayara geri dönebilirsiniz.

DNS değiştirmek internet hızımı artırır mı?
Sayfaların açılmaya başlama süresini kısaltabilir, ancak indirme ve yükleme hızınızı değiştirmez.

DNS değiştirince yasaklı sitelere girilebilir mi?
Günümüzde çoğu durumda hayır. Erişim engelleri DNS dışındaki katmanlarda da uygulanıyor.

Otomatik DNS ayarına nasıl geri dönerim?
DNS ayarlarını değiştirdiğiniz ekranda “Otomatik” veya “DNS sunucu adresini otomatik olarak al” seçeneğini seçmeniz yeterlidir.

Hem modemde hem bilgisayarda DNS ayarı yaparsam hangisi geçerli olur?
Bilgisayarda yaptığınız ayar önceliklidir. Modemdeki ayar, kendi DNS ayarı olmayan cihazlar için geçerli olur.